İranda 28 Haziran'da yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerinde 6 aday ön plana çıktı. Adaylardan bir tanesi İran Türkü.

İran'da 28 Haziran'da gerçekleşecek olan 14'üncü dönem Cumhurbaşkanlığı seçimleri için Anayasayı Koruyucular Konseyinin 80 aday adayı hakkında başlattığı inceleme süreci tamamlandı. Cumhurbaşkanı adaylarının 'yetkinliklerini' inceleyen Anayasayı Koruyucular Konseyi toplamda 74 ismi veto ederken 6 aday için Cumhurbaşkanlığı yarışına izin verdi.

Konsey, aldığı karar doğrultusunda radikal ve ılımlı muhafazakarlardan 5 isme ve Reformist Cephe'den 1 isme Cumhurbaşkanlığı adaylığı için izin verdi.

İran Ulusal Güvenlik Konseyi eski Genel Sekreteri ve İran Lideri Ayetullah Ali Hamaney'in aynı konsey içerisindeki temsilcisi Said Celili, Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, eski İçişleri ve Adalet Bakanı Mustafa Purmuhammedi, Tahran Belediye Başkanı Ali Rıza Zakani ve Şehitler-Gaziler Vakfı Başkanı Emir Hüseyin Kadızadehaşimi, Muhafazakar Cephe içerisinde adaylığı kabul edilen isimler oldu. Reformist Cephe'de ise Tebriz Milletvekili ve eski Sağlık Bakanı Mesud Pezeşkiyan'ın adaylığı kabul edildi.

Eski İçişleri Bakanı Mustafa Purmuhammedi, internet kısıtlamalarının mecrasından çıktığını dile getirerek, "Filtreleme bir noktada doğruydu ancak devam etmesi endişe verici bir hale geldi" ifadelerini kullandı. Vatandaşların yasakları aşabilmek için satın aldıkları VPN hizmetlerine işaret eden Purmuhammedi, "Bu yasaklarla ortaya çıkan VPN mafyasının varlığı insanların cüzdanlarını boşaltıyor ve güvenlik tehlikeye giriyor." diye konuştu. Purmuhammedi, zorunlu başörtüsünün "kanun hükmü" olduğunu ancak bunun zorla olmayacağını ve cumhurbaşkanı olması halinde şu anda tartışılan ve kurala uymayan kadınlara çeşitli yaptırımlar getirmesini öngören yasayı geri çekeceğini belirtti.

Konsey, Reisi'nin kabinesinden hiçbir bakanın Cumhurbaşkanlığı adaylığına izin vermezken meşruiyet tartışmalarına son vermek adına Reformist Cephe'yi Mesut Pezeşkiyan'da birleştirdi ve muhafazakar tabanı 2 önemli güç dengesi olan Said Celili ve Kalibaf arasında bir seçim yapmaya zorladı. Aynı zamanda İran Türkü olan Tebriz Milletvekili Pezeşkiyan, reformist lider Muhammed Hatemi döneminde Sağlık Bakanlığı görevinde bulunan ve söylemleri ile ülkenin farklı kesimlerinden oy alma potansiyeline sahip bir isim.

Pezeşkiyan'ın adaylığının kabul edilmesi İran siyasetinde şimdiden heyecana yol açarken Reformist Cephe'de tek desteklenen ve ismi konuşulan aday oldu. Pezeşkiyan'ın ülkede başörtüsü eylemleri sonrası şekillenen yeni muhalefeti ve eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani sonrası sandığa küskün reformistleri yeniden sandığa çekebileceği umut ediliyor.

Reisi'nin seçildiği 2021 yılındaki seçimlerde yüzde 48 bandında kalan katılım oranı bu kez yüzde 50'nin üzerine çıkartılmak isteniyor. Pezeşkiyan faktörü özellikle İran Türklerini sandığa çekmek ve toplumdaki "küskünler" grubu ile devleti yeniden barıştırmak adına etkili olabilecek bir isim. Ancak birçok değişkeni içerisinde barındıran İran siyaseti beklenmedik sonuçlar doğurabilir. Pezeşkiyan, ya 2021 seçimlerine Reformist Cephe'den aday olan Abdülnasır Himmeti gibi seçim yarışını kaybedecek ya da 2013 yılında reformistlerin muhafazakarlardan transfer ettikleri Hasan Ruhani gibi Cumhurbaşkanlığını kazanacak.

Pezeşkiyan, adaylığı sonrası Reformist Cephe'den istediği desteği bulurken, başlattığı ilk seçim kampanyası ile bu güçlü desteği alması sorgulamalara neden oldu. Adaylar ilk televizyon programlarına çıkarak stratejilerini ve programlarını kamuoyu ile paylaştı. Pezeşkiyan'ın seçim kampanyasında bir tür ikili denge kurmaya çalıştığını görüyoruz ve bu son derece riskli bir seçim yolu. Kampanya klibini arka planda yer alan "çağrı müziği" ile başlatan Pezeşkiyan ilk açıklamalarında politikalarını Reisi'nin yolunda ve Hamaney'in belirlediği çizgide devam ettireceğini söyledi.

Şüphesiz Pezeşkiyan'ın ilk stratejisi Muhafazakar Cephe'de Celili ve Kalibaf rekabeti ile bölünme ihtimali olan ılımlı muhafazakarların oylarına talip olmak. Ancak bu strateji şimdiden reformist kanatta tepkilere neden oldu ve Pezeşkiyan'ın küskünler arasında sorgulanmasına yol açtı. Çatışmadan uzak kalmaya çalışan Pezeşkiyan devam ettireceği stratejiye bağlı olarak yüksek bir profil sergileyebilir. Onu Cumhurbaşkanı yapacak temel değişken, 2021'de yüzde 48 olan katılım oranının yüzde 50 üzerine çıkmasını sağlamak olacaktır. ​​​​​​​

PAZEŞKİYAN KİMDİR

Mesud Pezeşkiyan, Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi (2001-2005) yönetimine sağlık bakanı olarak görev yaptı. Tecrübeli bir milletvekili olan Pezeşkiyan, 8., 9., 10. ve 11. meclislerde seçildi. 2016-2020 yılları arasında birinci başkan yardımcılığı görevini de üstlendi.

Eğitimi kalp cerrahı olan Pezeşkiyan, daha önce Tebriz Tıp Bilimleri Üniversitesi'nde rektör olarak görev yaptı ve şu anda İran'ın kuzeyindeki bu prestijli üniversitenin akademik kadrosunda yer alıyor. Eski Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi döneminde sağlık bakanı olarak görev yapan Pezeşkiyan'ın, 2021'deki Cumhurbaşkanı seçiminde, 19 Mayıs'ta helikopter kazasında hayatını kaybeden Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'ye karşı aday olma talebi Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından veto edilmişti.