DOĞU Akdeniz’de Türkiye’nin hamlelerine karşı Mısır’a bel bağlayan Yunanistan’ın hesabı Türkiye’ye takıldı. Atina yönetimi, Libya’nın doğusundaki Bingazi yönetiminin 2019 tarihli Türkiye- Libya deniz yetki sınırları anlaşmasını onaylamasının ardından, Mısır’la 2020’de imzaladığı benzer anlaşmadaki sınırları genişletmek istiyordu. Ancak iktidardaki Yeni Demokrasi Partisi’nin Meclis Sözcüsü ve eski Göç Bakanı Dimitris Keridis, “Mısır’ın, Türkiye masaya oturmadan anlaşmayı genişletmek istemediğini” itiraf etti. Kahire’nin “Ankara olmadan olmaz” tavrı, Doğu Akdeniz’de Türkiye’ye karşı elini güçlendirmek isteyen Atina’nın planlarını bozacak gibi görünüyor.


Libya Temsilciler Meclisi, Türkiye ile 2019'da imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılması Anlaşması'nı 20 Ekim'de onaylamıştı. Doğu Akdeniz'in en önemli güçlerinden olan Mısır'da bu olay tepkiyle karşılanmıştı.

Milli Savunma Bakanlığı Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği tarafından gerçekleştirilen Haftalık Basın Bilgilendirme Toplantısı'nda Türkiye, Mısır'a bir anlaşma teklifi sundu.

MSB yetkilileri, Mısır'ın Yunanistan yerine Türkiye ile anlaşması durumunda 15 bin kilometrekareden daha fazla deniz yetki alanına sahip olacağını vurguladı:

"Mısır’ın ülkemizle böyle bir anlaşma imzalaması halinde, Yunanistan ile yapabileceği muhtemel bir anlaşmaya kıyasla 15 bin kilometrekareden daha fazla deniz yetki alanına sahip olacağı değerlendirilmektedir. Ülkemiz, Doğu Akdeniz’deki meşru hak ve menfaatlerini uluslararası hukuk çerçevesinde korumaya devam edecektir."

Doğu Akdeniz'de güç mücadelesi

Doğu Akdeniz, son yıllarda dünyanın en karmaşık jeopolitik rekabet alanlarından birine dönüştü. Türkiye, Yunanistan, Mısır ve İsrail arasındaki mücadelenin merkezinde doğalgaz yatakları, deniz yetki alanları, enerji nakil hatları, askeri güvenlik ve bölgesel nüfuz gibi konular var.

O tartışma başlıklarını şöyle özetlemek mümkün:

Deniz yetki alanları

Doğu Akdeniz'de deniz sınırlarının nasıl çizileceği, hangi ülkelerin enerji ve ticaret güzergâhlarını kontrol edeceği ve gelecekteki bölgesel düzenin kimler tarafından şekillendirileceği en önemli tartışma başlıklarından biri.

Anlaşmazlığın merkezinde "münhasır ekonomik bölge" (MEB) ve "kıta sahanlığı" kavramları var.

MEB, bir kıyı devletinin deniz kaynaklarının araştırılması, işletilmesi ve korunması konusunda belirli egemen haklara sahip olduğu deniz alanına deniyor. Genel kabule göre, bu alan, kıyıdan 200 deniz miline kadar uzanabilir. Ancak Doğu Akdeniz'de kıyılar birbirine yakın olduğundan ülkelerin hak iddia ettiği alanlar çakışıyor.

Kıta sahanlığı ise esasen deniz tabanı ve toprak altındaki kaynaklarla ilgili. Bu da deniz tabanına döşenecek kabloların, boru hatlarının ve sondaj faaliyetlerinin hukuki durumunu ilgilendiriyor.

Yunanistan; Girit, Rodos ve Meis gibi adaların da kıta sahanlığı ve MEB hakları olduğunu, bu hakların uluslararası deniz hukukuna göre dikkate alınması gerektiğini savunuyor.

Türkiye ise özellikle Anadolu kıyılarına çok yakın konumda bulunan Yunan adalarına geniş etki tanınmasının hakkaniyete aykırı olduğunu söylüyor.

Örneğin Meis, Türkiye kıyılarına yaklaşık iki kilometre mesafede bulunan küçük bir Yunan adası. Atina bu adanın deniz yetki alanı haklarının dikkate alınmasını isterken Ankara, adanın konumuna kıyasla orantısız bir deniz alanı yaratmasına karşı çıkıyor.

1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin 121. maddesi, belirli istisnalar dışında adaların da deniz yetki alanları oluşturabileceğini öngörüyor. Yunanistan bu sözleşmenin imzacısı. Türkiye ise sözleşmeye taraf değil. Bu durum, tarafların hukuki yaklaşımları arasındaki ayrışmayı daha da belirginleştiriyor.

Doğalgaz kaynaklarının kontrolü

2009'dan itibaren İsrail açıklarında Tamar ve Leviathan, 2011'de Kıbrıs açıklarında Afrodit, 2015'te Mısır açıklarında Zohr gibi önemli doğalgaz sahaları keşfedildi. Türkiye de Doğu Akdeniz'de KKTC ile ortak çalışmalar arama çalışmaları yürütüyor.

Bu noktada İsrail, Tamar ve Leviathan gibi sahalardan gaz üretmek, ihracatı artırmak ve yeni pazarlara erişmek isterken, Mısır da kendi gazını üretmeyi, İsrail ve ileride Kıbrıs gazını işleyerek LNG merkezi olmayı hedefliyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi'nin (EIA) değerlendirmesine göre Mısır, bölgedeki mevcut LNG ihracat altyapısına sahip tek ülke. İsrail'in ürettiği gazın bir bölümü Mısır'a boru hatlarıyla taşınıyor.

Yunanistan da Doğu Akdeniz kaynaklarının Avrupa'ya taşınmasında enerji geçiş ülkesi olmayı hedeflerken, Türkiye ise kendi deniz yetki alanlarında arama yapmak, enerji ithalatını azaltmak ve enerji transit merkezi konumunu güçlendirmek istiyor.

Öte yandan, Türkiye, EastMed doğal gaz boru hattı gibi projeler nedeniyle dışarıda kalmaktan endişeli. 2020'de İsrail, Yunanistan ve Güney Kıbrıs; İsrail ve Kıbrıs açıklarındaki gazı Yunanistan üzerinden Avrupa'ya taşıyacak EastMed boru hattı için hükümetler arası anlaşma imzalamıştı. Ancak yüksek maliyet ve ihtilaflı deniz yetki alanları konusu, projenin hayata geçirilmesi önünde büyük engel teşkil ediyor.