Ancak Putin'in ziyareti farklı nedenlerle manşetlere taşındı: Bu, Rusya Devlet Başkanı'nın Mart 2023'te kendisi hakkında tutuklama emri çıkarılmasından bu yana Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) üye bir ülkeye yaptığı ilk ziyaretti.

Arama kararı, Rusya'nın Şubat 2022'de Moskova'nın tam kapsamlı işgali sonrasında Ukrayna'nın ele geçirdiği bölgelerden çocukların yasadışı olarak geri gönderilmesi ve başka yerlere yerleştirilmesiyle ilgili.

ICC'nin üye ülkeleri, tutuklama emri çıkarılmışsa şüphelileri tutuklamak için anlaşmaya bağlıdır, ancak Putin 3 Eylül'de ülkeyi özgür bir adam olarak terk etti.

ICC Nedir ve Neden Önemlidir?

1998'de imzalanan ve 2002'de yürürlüğe giren Roma Statüsü, Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni kurmuştur. Daimi uluslararası mahkeme, bireyleri soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçlarından yargılamaktan sorumludur.

Küresel adalet kampanyacıları, bunu önemli bir dönüm noktası olarak görüyor çünkü ulusal sınırları aşan suçlardan dolayı bireyleri sorumlu tutacak yasal bir mekanizma kuruyor.

ICC, son çare mahkemesi olarak görülmektedir. Bu, "tamamlayıcılık ilkesi" uyarınca, ICC'nin yargı yetkisini yalnızca ulusal bir mahkemenin ağır suçları kovuşturmaya isteksiz veya aciz olması durumunda kullanabileceği anlamına gelir.

ICC, 2002'den bu yana çoğunluğu Afrika ülkelerinden olmak üzere 50'den fazla kişiyi suçladı. Mahkemenin bulunduğu Lahey'de yirmi bir kişi tutuklandı; 10 kişi mahkum edildi ve dördü beraat etti.

Üyeleri Kimlerdir?

Mahkemenin 124 imzacısı arasında Amerika Birleşik Devletleri, Çin, Rusya, Hindistan ve İsrail gibi bazı dikkat çekici eksiklikler var. Bu ülkeler mahkemeyle ilgili ulusal egemenlik, siyasallaştırma ve ordularının hedef alınması gibi çeşitli endişelerden bahsettiler.

Rusya, 2016 yılında Roma Statüsü'ndeki imzasını, mahkemenin 2014 yılında Kırım'ı ilhak etmesini işgal olarak nitelendirmesinin ardından çekmişti.

Moğolistan Hükümeti Putin'i Neden Tutuklamadı?

Moğolistan 2003 yılında ICC'ye üye oldu ve 2023 yılında Moğol yargıç Erdenebalsuren Damdin ICC'nin görevli yargıçlar heyetine katıldı.

ICC sözcüsü Fadi El Abdallah, 30 Ağustos tarihli açıklamasında, Moğolistan'ın "ICC Roma Statüsü'ne taraf bir devlet" olarak, tutuklama emirleri de dahil olmak üzere mahkemeyle işbirliği yapması gerektiğini vurguladı.

Aralarında Ukrayna, Avrupa Birliği ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin de bulunduğu birçok ülkeden Putin'in ülkeye girişinin engellenmesi veya tutuklanması yönündeki çağrıların ardından, Politico'ya konuşan Moğolistan hükümet sözcüsü, ülkenin Rus enerjisine bağımlı olduğunu ve bu nedenle Rusya Devlet Başkanı'nı tutuklamaya hazır olmadıklarını söyledi.

Sözcü, "Moğolistan petrol ürünlerinin yüzde 95'ini ve elektriğinin yüzde 20'sinden fazlasını yakın komşumuzdan ithal ediyor... Bu tedarik, bizim ve halkımızın varlığını güvence altına almak için kritik önem taşıyor" dedi.

ICC'nin bir yaptırım mekanizması bulunmamaktadır.

Moğolistan Hangi Sonuçlarla Karşı Karşıya Kalabilir?

Birkaç uluslararası insan hakları gözlemcisi Moğolistan'ı Putin'i tutuklamamanın sonuçları konusunda uyardı. "Moğolistan, Başkan Putin için geçici bir güvenli liman bile sağlarsa," dedi Amnesty International Moğolistan'ın yönetici direktörü Altantuya Batdorj, "uluslararası hukuka göre en ciddi suçlardan bazılarının cezasız kalmasını sağlamada etkili bir şekilde suç ortağı haline gelecektir."

New York merkezli İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün kıdemli uluslararası adalet danışmanı Marian Elena Vignoli'ye göre, "ICC'den kaçan Putin'i memnuniyetle karşılamak, yalnızca Rus güçlerinin suçlarının kurbanlarına hakaret olmakla kalmayacak, aynı zamanda hiç kimsenin, ne kadar güçlü olursa olsun, kanunun üstünde olmadığı ilkesini de zedeleyecektir."

"İş birliği yapılmaması durumunda, ICC yargıçları bu yönde bir bulguya varabilir ve Devlet Taraflar Meclisi'ni [yönetim kurulunu] bilgilendirebilir," dedi El Abdallah, Putin'in ziyaretinden önce ICC açıklamasında. "Bundan sonra meclisin uygun gördüğü her türlü önlemi alması gerekir."